Dünya’da hidroelektrik enerji üretiminde Kanada 1. sırada ABD ise 2. sırada yer almaktadır. Türkiye’de 1950’lerde yılda sadece 800 GWh (gigawatt-saat) enerji üretimi yapılırken, bugün bu oran yaklaşık 190 misli artarak yılda 151 000 GWh’ e ulaşmıştır (Şekil: 1). 39 500 MW (megawatt)’ a ulaşan kurulu güç ile yılda maksimum 220 000 GWh elektrik üretimi mümkün olup 2004 yılında 151 000 GWh elektrik tüketilmiştir.

Şekil: 1 Elektrik Enerjisi Tüketimi

2004 yılı enerji tüketimimizin %32’si yenilenebilir kaynak olarak nitelendirilen hidrolik kaynaklardan, %68’i ise fosil yakıtları olarak adlandırılan termik (doğal gaz, linyit, kömür, fuel oil gibi) kaynaklardan üretilmiştir (Tablo: 1)

Tablo: 1 Enerji Tüketiminin Dağılımı

Ancak, hidroelektrik üretim tesislerinin; ekonomik ömrü uzun, geri ödeme süresi 5-10 yıl gibi kısa (Şekil:2), çevre dostu, işletme-bakım gideri düşük, yakıt gideri olmayan, işletmede esneklik ve kolaylık sağlayarak pik talepleri karşılayabilen, yüksek verimli (% 90’ın üzerinde), yöre halkına da ekonomik ve sosyal katkılar sağlayan, dışa bağımlı olmayan yerli bir kaynak olduğu gözden uzak tutulmamalıdır.

Şekil: 2 Bazı HES Projelerinin Geri Ödeme Süresi

Türkiye’de elektrik tüketimi her yıl % 6-8 oranında artmaktadır. Bu talep artışını karşılamak için ülkemiz yeni enerji projeleri için her yıl 3-4 milyar ABD Doları tahsis etmek zorundadır. Bütün dünyada olduğu gibi ülkemizde de kendine yeterli, sürekli, güvenilir ve ekonomik bir elektrik enerjisine sahip olunması yönünde başta dışa bağımlı olmayan ve yerli bir enerji kaynağı olan hidroelektrik enerjisi olmak üzere bütün alternatifler göz önüne alınmalıdır.

Azami (%8) ve asgari (%6) talep artış yüzdelerine göre tahmin edilen Arz-Talep grafiği Şekil 3’te verilmiştir.


Şekil: 3 Türkiye’nin Elektrik Enerjisi Arz-Talep Tahmin Eğrileri

Bu tahminlere göre, elektrik üretimimizin 2009 yılında asgari enerji talebini dahi karşılayamaz duruma geleceği ve 2009 yılında elektrik arz sıkıntısı ile karşı karşıya kalınacağı görülmektedir.
 

DSİ’nin HES Gelişim Modelleri

DSİ Genel Müdürlüğü projelerin gerçekleştirilmesinde; bütçe imkanlarıyla DSİ’ce inşa edilen hidroelektrik santral projeleri, Su Kullanım Hakkı Anlaşması çerçevesinde özel sektör’e yaptırılan HES projeleri, uluslararası (hükümetlerarası) ikili işbirliği çerçevesinde tamamı kredili olarak yaptırılan HES projeleri, % 100 kredili uluslararası ihale usulü ile yapılan HES Projeleri (Torul Barajı ve HES) gibi çeşitli finansman modellerini kullanmaktadır. Ancak son yıllarda özellikle hükümetlerarası ikili işbirliği HES projeleri ile Su Kullanım Hakkı Anlaşması çerçevesinde HES projeleri DSİ portföyünde oldukça önemli yer tutmaktadır.

Ülkemiz akarsularının hidroelektrik potansiyelinin değerlendirilebilmesi için 678 adet HES projesi yapılabilir ve bunların toplam kurulu gücü 36 260 MW, hidroelektrik potansiyeli de 129,9 milyar kWh olarak hesaplanmıştır. Ülkemizin hidroelektrik potansiyeli Tablo: 2’de verilmiştir.

Tablo: 2 Ülkemizde Hidroelektrik Potansiyel


2005 yılı itibariyle işletmeye açılan 135 adet HES projesinin toplam kurulu gücü 12 631 MW, enerji üretimi ise ortalama 45 milyar kWh’tir. Bu ise toplam hidroelektrik potansiyelinin ancak %36’sının kullanıldığını göstermektedir.

Geri kalan 543 adet projenin gerçekleştirilebilmesi için mevzuatın düzenlenmesi gerekmektedir. Halen inşaatı devam etmekte olan 41 adet HES projesinin toplam kurulu gücü 3 187 MW, enerji ise 10,6 milyar kWh’tir. DSİ tarafından nehir havzaları bazında ilave hidroelektrik potansiyelin ortaya konması maksadıyla master plan çalışmaları sürdürülmektedir. Bu çalışmalar sonuçlandığında mevcut potansiyelin önemli ölçüde artabileceği tahmin edilmektedir.