HİDROELEKTRİK SANTRALLERİN ÜSTÜNLÜKLERİ 

1. Öz kaynağımızdır, dışa bağlı değildir, yenilenebilir ve ucuz enerjidir.

2. Temiz enerji kaynağıdır, CO₂, SO₂ ve NO_X gibi zararlı gaz emisyonu ve kömür cürüfu, kül ve dekapaj malzemesi gibi atık ve artıkları yoktur, çevreye zarar vermez.

3. Diğer santrallerde arıza olması halinde HES'ler çabucak devreye girer ve elektrik sistemini ayakta tutar.

4. Pik güç talebini en ucuz ve uyumlu şekilde karşılar.

5. Frekans ve voltaj düzenler, kompansatör olarak çalışarak dengeleme yapar.

6. Diğer santraller ile uyumlu ve ekonomik şekilde çalışır, ucuz ve kaliteli enerji sağlar.

7. Barajlar; akarsuların rejimini düzenler, sulama ve içme suyu temin eder, taşkınları önler, gezi yerleri ve piknik alanları oluşur, balıkçılık ve su sporları yapma olanağı sağlar, çok amaçlıdır.

8. Barajlar elektrik enerjisini su olarak depolar, istenildiği zaman kullanılmak üzere hazır tutar.

9. Termik santraller için yakıt temin ederken yapılan kazı ve taşımalar dolayısı ile de ayrıca ilave petrol tüketimi vardır, çevre kirletilmekte doğa tahrip olmaktadır.

10. HES'lerde baraj, derivasyon, sulama yapısı, regülatör, iletim kanalı, enerji tüneli dolusavak, dipsavak gibi yapıların ömrü çok uzundur (100/200 yıl). HES 'lerde Turbin, generatör, şalt sahası ve yardımcı teçhizat gibi E/M ekipman ömrü ise 40/50 yıl kabul edilmektedir. Termik santrallerde ise bu ömür daha kısa olup, E/M ekipmanları 20/30 yılda bir defa yenilemek zorunludur.

11. HES'lerin ilk yatırım bedelleri yüksek ve fakat üretim ve işletme maliyetleri düşüktür, uzun ömürlüdür. İlk yatırım bedelini kısa sürede geri öder. Santrallerin üretim maliyeti yakıt, personel ve işletme - bakım giderlerinden oluşmaktadır. Termik santrallerde yakıt gideri yakıt türüne göre kWh başına 3,6 ile 1,8 cent olarak değişkenlik göstermekte beraber hidroelektrik santrallerde sıfırdır. Personel gideri ise kWh başına cent olarak,

12. Santrallerde; üretim için santralın kendisince harcanan elektrik enerjisi santral iç tüketimidir.

13. Petrol ve diğer krizlerden etkilenmez, elektrik fiyatında istikrar sağlar, güvenilir ve süreklidir.

14. Gelişmiş ülkeler hidroelektrik potansiyellerini 1960'lar öncesi, hem de petrol fiyatlarının bugüne göre 5 - 10 defa düşük olduğu dönemde, tamamen ve öncelikle geliştirmişlerdir.

Bu ülkeler öz kaynak kullanarak dışa bağımlılıklarını azaltmışlar ve enerji hammaddesi ithalini düşük seviyede tutarak ekonomilerini güçlendirmişlerdir.

15. Su; akaryakıt, doğalgaz ve kömür gibi bir enerji üretimi ham maddesidir. Bu hammaddelerin elektrik enerjisine dönüştürülmesinde mekanik verim; termik santrallerde yaklaşık %50, hidroelektrik santrallerde %90'ın üzerindedir.

Ne olursa olsun bir hammadde veya kaynağın düşük verimle kullanılması israftır. Üstelik petrol, doğalgaz ve kömür rezervleri tükenmektedir.

16. Hidrolektrik santrallerde işletme sırasında kaza riski çok düşüktür. Termik santrallerde kaza riski yüksektir. Termik santrallerde yüksek basınçlı kızgın buhar kullanılmakta, emniyet sağlamak ve kaza riskini azaltmak için inşaat ve işleme döneminde pahalı önlemler gerekmektedir.

17. HES' lerde su potansiyeli, türbinlerde dönme hareketine çevirilir. Türbinlerden geçen "su"dur.

Sürtünmesi (yani kayıp) çok düşüktür. Dönüş hızı 150 ila 300 devir/dakika arasında olup yıpranma azdır.

Termiklerde dönüş hızı 3000 devir/dakika olup, yüksek basınçlı kızgın buhar kullanılır, aşınma ve kayıplar yüksektir.

18. Termiklerde dalgalanan güç talebine uyum sağlamak için kazanlar sıcak olarak tutulur bunun bir maliyeti vardır. HES'lerde ise su baraj da masrafsız olarak tutulur ve istenildiğinde çabucak enerjiye dönüşür.

19. İstihdam ve HES'ler;

       - Etüd, projelendirme ve inşaatında yerli mühendis ve teknisyenlere daha fazla iş imkanı sağlanır.

       - İnşaatında daha çok yerli işçi çalışır, istihdam yaratılır, işsizliğe çare olur.

       - İşletme sırasında devamlı ve uzun süreli istihdam sağlar, ekonomiye ve bütçeye katkı sağlar, işsizliğe çözüm olur.

20. Malzeme ve ekipman kullanımı

            HES'lerde toplam yatırım bedelinin yaklaşık %80'i inşaat ve %20'si elektromekanik ekipmandır. Termiklerde toplam yatırım bedelinin yaklaşık %20'si inşaat, %80'i elektromekanik ekipmandır.

            Örnek olarak 500 MW kurulu gücündeki santral için kullanılan para aşağıda gösterilmiştir:

            HES için daha büyük bir yatırım yapılmakla beraber paranın % 80'i yurt içinde kalmakta, doğalgazlı santralde ise yerli girdinin 2 misli yabancı girdi kullanılmaktadır. Yatırıma harcanan paranın büyük bir kısmı dışarıya gitmektedir.

21. Santrallerin uzun dönemde kWh başına üretim maliyeti hesaplanmış ve sayfa 5'de verilmiştir.

                        Uzun dönemde HES'lerde üretim maliyeti 0,92 cent/kWh olurken, doğalgaz da 4,362         cent/kWh, linyitli santrallerde 4,184 cent/kWh olmaktadır.

22. Barajların dolması

            Özellikle büyük nehirler üzerinde hidroelektrik enerjinin değerlendirildiği kaskat şeklindeki barajlarda en membadaki rezervuarların rusubat ile dolacağı düşünülür. Esasen; membadaki bu barajlar rezervuar hacimleri, regülasyonu sağlamak için, büyük olarak inşa edilmiş olduklarından uzun işletme ömrüne sahiptirler. Mansaptaki barajların ise, rusubat yukarıda tutulduğu için, dolma süresi zaten uzun olacaktır.

Yatırım Bedeli ve Birim Üretim Maliyeti

500 MW'lık Santral Yatırım Bedelleri ve Yıllık Üretimleri

Santrallerin karşılaştırılması için; sadece yatırım ve yenileme bedelleri ile yakıt ve işletme giderlerini esas alan bir karşılaştırma hesabı yapılmıştır.

100 Yıllık Dönem İçin Ortalama kWh Maliyetleri

20 Yıllık Dönem İçin Ortalama kWh Maliyetleri

Notlar:

1. HES'lerin gerçek ömrünü dikkate alarak yapılan bu hesaba göre HES'lerdeki birim üretim maliyeti diğer santral/ardan düşüktür. Yatırım için temin edilen kredilerin geri ödenmesi ve faizi 100 yıllık işletme dönemini ilk 10 yılı için söz konusudur. 90 yıllık avantaj dikkate      alındığında bunların önemli etkisi olmadığı söylenebilir.

2. Alternatif proje ve kaynakların karşılaştırılması ve yatırım kararı için yapılagelen Ekonomik

     Analizler;

                  - Daha kısa dönemler için yapılmaktadır.

                  - Tesisin bedeli sermaye kabul edilip yıllık faiz uygulanmaktadır.

Ancak uygulana gelen bu hesap tarzının doğru olmadığı yönünde, son zamanlarda, bazı görüşler öne sürülmektedir. Yukarıdaki hesap tarzı yeni görüşü yansıtmaktadır.

Atmosfer ve Hava Kirliliği

HES' lerin asıl üstünlükleri, termik santrallerin aksine hiç hava kirliliği yaratmamalarıdır.

Hava kirliliği ile ilgili tipik emisyonlar kömürlü santrallerin ürettiği her 1000 kWh için kg olarak

aşağıda verilmiştir:

Hidroelektrik santraller hem bir hava kirliliğini önleme yolu hem de ucuz bir elektrik kaynağıdır. Hava ve atmosfer kirliliği seragazı etkisi ile dünya iklimini değiştirmektedir. Atmosfer  kirliliğini arttırmayan üretim teknikleri veya emisyonları azaltmaya yönelik önlemler için uluslar arası örgütler ve sivil toplum örgütlerince çalışmalar yapılmaktadır.

AB ülkelerinde bu yönde düzenlemeler getirilmiştir. Ülkemizde de benzer mevzuat hazırlıkları sürmekte olup "Yeşil Enerji" olarak anılan bir yasa tasarısı şu anda TBMM’dedir

SON SÖZ

• Enerji problemimizin çözülmesi için; dışa bağımlı doğalgaz veya kömür kullanmak yerine, kendi öz kaynağımız ve tükenmez enerji kaynağımız olan hidroelektrik potansiyelimiz öncelikle geliştirilmelidir.
• Tamamı geliştirilse bile hidroelektrik potansiyelimiz talebi karşılamaya yeterli olmadığından, termik ve hidroelektrik projelerin beraberce geliştirilmeleri kaçınılmazdır.
• Ancak hidroelektrik potansiyelimizin geliştirilmemesi milli ekonomimiz açısından büyük bir kayıptır.
• Kısa vadeli çözümler yerine uzun vadeli çözümlere gidilmeli, hidroelektrik projelere öncelik verilmelidir.
• Enerjisi alınmadan boşa akan su paradır ve geriye dönüşü yoktur. Petrol, kömür ve doğalgaza döviz ödemekteyiz (milli kayıptır).
• Bir atılım yapılmaz ise su boşa akıp gitmeye devam edecek ve biz de ; tankerle petrol, borudan doğalgaz, gemi ile kömür gelmesini beklemek zorunda kalacağız.
• Kömür rezervlerimiz de tükenmektedir. Kömürün yeraltında potansiyel enerji kaynağımız olarak saklanması mümkündür.
• Temiz enerji kaynaklarımızdan rüzgar enerjisinin de, ekonomik olduğu sürece, geliştirilmesine önem verilmelidir.

Yakıt İthali

2003 yılında elektrik üretimi için ithal edilen yakıt bedeli:

                                   Üretim GWh              Birim Fiyat     Yıllık Bedeli

Doğalgaz                    10⁶ x 62 670       x       0.03609           2 261 760 300 $

Akaryakıt                  10⁶ x   9 721       x       0.03609              350 830 890 $

                                                           1 Yıllık Toplam          2 612 591 190 $

Kullanılmayan Potansiyelin Bedeli

Kullanılmayan ortalama yıllık hidroelektrik potansiyelimiz 81 721 GWh'dir, 1 kWh elektrik bedeli 5 cent kabulü ile;

Yıllık toplam kayıp 81 721 x 0.05x 10⁶ = 4 086 050 000 $

10 yılda ise 40 milyar dolardır. Bu bedel ise 25 000 – 30 000 MW'lık HES inşaası için yeterlidir.

Not: DSİ Genel Müdürlüğü tarafından hazırlanmıştır.